Zoooooo'n neus

Hans uit Leedvermaak van Judith Herzberg, dat wordt bevolkt door Joodse personages, weet heel goed dat toeval alleen in het echte leven bestaat, maar in het verzonnen bestaan geen plaats heeft:

"Natuurlijk kan dat toeval zijn, maar ik vind het niet juist. Waarom die onbetrouwbare makelaar nou juist zo'n neus moet hebben. Ik bedoel natuurlijk, iedereen kan onbetrouwbaar zijn, met geld zeker, dus waarom niet iemand met een neus. Maar op toneel of in een verhaal daar is dat níet toevallig. Wij kunnen ons dat niet veroorloven, er zijn al zoveel vooroordelen, daar moeten wij niet aan meedoen."

Strijklicht

Een wandelingetje door de wijk, net voordat de duisternis valt. Schemerlampen aan, maar gordijnen nog niet dicht: een uitgelezen moment om vanaf de straat te bekijken hoe Nederland woont. Rookfauteuils rond bakstenen haarden, spaarzaam ingerichte huiskamers met boekenkast en kunst aan de wand. Kinderkamers vol speelgoed, puberhok met posters en pc.

Maar ook: vrouw gebogen over strijkplank in woonkamer, pal voor het raam. En twee passen verder: man naast strijkplank in woonkamer, pal voor het raam. Even de gedachte: na een huwelijk van jaren strijken man en vrouw apart, gescheiden van plank en ijzer.

Zouden deze buren weten dat ze veel meer gemeen hebben dan de straat waarin ze wonen?

Tussen de kaken van het toeval

Geloof in dom toeval of stomme pech kan bijzonder goed zijn voor de gemoedsrust. In De loop van de kleine planeten van Andrew Sean Greer maakt een groep astronomen die een komeet bestudeert een ongeval mee: een kind valt dood.

Er was iets ingestort en het had een leven gekost. Een groep kunstenaars, dansers en dichters zou zichzelf nooit een verschrikkelijk toeval hebben verweten, maar deze wetenschappers meenden dat ze het toeval in hun greep hadden. Zoals dierentemmers hielden ze hun hoofd maar al te graag tussen zijn kaken.

Met open ogen kiezen

In Der Vorleser van Bernhard Schlink gaat de hoofdpersoon bij zijn vader te rade nadat hij in een rechtszaal zijn vroegere geliefde op een lange gevangenisstaf ziet afstevenen. Ze weigert er voor de rechter voor uit te komen dat ze niet kan lezen en schrijven. Een document dat haar als hoofdschuldige van een oorlogsmisdaad aanwijst, kán niet van haar hand zijn. Moet de hoofdpersoon uit de school klappen over haar analfbetisme om haar te redden?
Ouders weten altijd beter dan kinderen wat goed voor hen is, antwoordt vader.

Aber bei Erwachsenen sehe ich schlechterdings keinerlei Rechtfertigung dafür, das, was ein anderer für sie für gut halt, über das zu setzen, was sie selbst für sich für gut halten.

Maar ook: Wenn man weiss, was für den anderen gut ist und dass er die Augen davor verschliesst, muss man versuchen, ihm die Augen zu öffnen.

In de Universiteitskrant van de Rijksuniversiteit Groningen vat hoogleraar gezondheidsrecht en advocaat Joep Hubben het nog eens handzaam samen als het gaat om de weigering van Sylvia Millecam haar borstkanker door een gewone arts te laten behandelen. Zij vertrouwde op Jomanda en andere alternatieve genezers.

Ik ben er voor dat mensen hun eigen keuzes mogen maken, maar wel op basis van juiste informatie.

Fijne uitstorting

De vrijdag voor Pinksteren nam ik afscheid van mijn collega's door ze "een fijne uitstorting" te wensen. Het toeval wilde dat een andere collega dat een paar kilometer verderop en twee uur eerder ook had gedaan, letterlijk. Zegt het voort: dan wordt 'fijne uitstorting' wellicht gemeengoed, zoals 'een zalig uiteinde, 'prettige feestdagen' en behouden Hemelvaart'' dat ook al sinds jaar en dag zijn.

De olifant van Saramago

Aangetrokken door de prachtige afbeelding van een olifant op de omslag, sloeg ik in een boekhandel De tocht van de olifant van José Saramago open. Ik las de eerste zin:

Hoe ongerijmd het ook klinken moge voor iemand die niet beseft hoe belangrijk gewijde, wereldlijke of onwettige bedden zijn voor een goed functioneren van het openbaar bestuur, de eerste stap van de uitzonderlijke tocht van een olifant naar oostenrijk, waarover we hier willen berichten, werd gezet in de koninklijke vertrekken van het portugese hof, min of meer op het tijdstip om te gaan slapen.

Niet echt een lekkere openingszin, maar goed dat ik 'm een dag later gewoon nog eens rustig kon lezen in de rubriek 'Eerste zin' in het boekenkatern van De Volkskrant. Het toeval wilde verder dat ik dezelfde dag een bericht las dat de Italiaanse uitgeverij Einaudi, in handen van Silvio Berlusconi, weigert een boek uit te geven: in deze essaybundel levert Saramago kritiek op de Italiaanse premier.

9-11 Whitman

Joseph O'Neill laat zijn roman Netherland voorafgaan door een citaat van Walt Whitman:

I dream'd in a dream, I saw a city invincible to
the attacks of the whole of the rest of the earth;
I dream'd that was the new City of Friends

Anders dan de flaptekst doet vermoeden is Netherland niet echt een post-9-11 roman, al speelt het verhaal zich grotendeels wel in het New York van na die datum af. Een van de twee andere na-11-september-romans die ik las (naast Extremely loud and incredibly close van Jonathan Safran Foer), Specimen Days van Michael Cunningham, is doordrenkt met Walt Whitman. Het motto:

Fear not O Muse! truly new ways and days receive, surround you,
I candidly confess a queer, queer race, of novel fashion,
And yet the same old human race, the same within, without,
Faces and hearts the same, feelings the same, yearnings the same,
The same old love, beauty and use the same