Fijne uitstorting

De vrijdag voor Pinksteren nam ik afscheid van mijn collega's door ze "een fijne uitstorting" te wensen. Het toeval wilde dat een andere collega dat een paar kilometer verderop en twee uur eerder ook had gedaan, letterlijk. Zegt het voort: dan wordt 'fijne uitstorting' wellicht gemeengoed, zoals 'een zalig uiteinde, 'prettige feestdagen' en behouden Hemelvaart'' dat ook al sinds jaar en dag zijn.

De olifant van Saramago

Aangetrokken door de prachtige afbeelding van een olifant op de omslag, sloeg ik in een boekhandel De tocht van de olifant van José Saramago open. Ik las de eerste zin:

Hoe ongerijmd het ook klinken moge voor iemand die niet beseft hoe belangrijk gewijde, wereldlijke of onwettige bedden zijn voor een goed functioneren van het openbaar bestuur, de eerste stap van de uitzonderlijke tocht van een olifant naar oostenrijk, waarover we hier willen berichten, werd gezet in de koninklijke vertrekken van het portugese hof, min of meer op het tijdstip om te gaan slapen.

Niet echt een lekkere openingszin, maar goed dat ik 'm een dag later gewoon nog eens rustig kon lezen in de rubriek 'Eerste zin' in het boekenkatern van De Volkskrant. Het toeval wilde verder dat ik dezelfde dag een bericht las dat de Italiaanse uitgeverij Einaudi, in handen van Silvio Berlusconi, weigert een boek uit te geven: in deze essaybundel levert Saramago kritiek op de Italiaanse premier.

9-11 Whitman

Joseph O'Neill laat zijn roman Netherland voorafgaan door een citaat van Walt Whitman:

I dream'd in a dream, I saw a city invincible to
the attacks of the whole of the rest of the earth;
I dream'd that was the new City of Friends

Anders dan de flaptekst doet vermoeden is Netherland niet echt een post-9-11 roman, al speelt het verhaal zich grotendeels wel in het New York van na die datum af. Een van de twee andere na-11-september-romans die ik las (naast Extremely loud and incredibly close van Jonathan Safran Foer), Specimen Days van Michael Cunningham, is doordrenkt met Walt Whitman. Het motto:

Fear not O Muse! truly new ways and days receive, surround you,
I candidly confess a queer, queer race, of novel fashion,
And yet the same old human race, the same within, without,
Faces and hearts the same, feelings the same, yearnings the same,
The same old love, beauty and use the same

Toevallig overgeschreven?

Schreef Nobelprijswinnaar Camilo José Cela voor zijn roman La cruz de San Andrés (1994) over uit Carmen, Carmela, Carmina van Maria del Carmen Formosa Lapido? Vast niet, welke Nobelprijswinaar speelt er nou leentjebuur bij mindere goden? El País berichtte over de plagiaatruzie tussen twee inmiddels overleden schrijvers, de Volkskrant schreef het over: "De rechter besloot destijds dat het om toevalligheden ging. In hoger beroep werd de hulp van literatuurprofessor Luís Izquierdo ingeroepen. Hij vindt de overeenkomsten tussen de twee boeken niet toevallig, blijkt uit zijn rapport."

De vertrouwde weg kwijt

Op weg naar de film koos mijn gids een sluiproute, want we hadden haast. Toen de bioscoop zich niet bleek te bevinden op de plek waar hij hem verwachtte, verzuchtte hij: "Na twaalf jaar kan ik toch nog verdwalen in mijn eigen stad."
We vonden de weg terug en waren op tijd voor The Reader, waarin de hoofdpersoon veel te laat thuiskomt nadat hij bij zijn geheime liefje is blijven hangen. Zijn smoes: ook in je eigen stad kun je zomaar de weg kwijt raken.

Molenaar Luteijn (100) schaakt en fietst

In de berichtgeving over de hausse aan honderdjarigen in Nederland dook her en der de naam op van de kersverse eeuweling Piet Luteijn uit het Zeeuws-Vlaamse Sasput. De molenaar verscheen zelfs op de televisie.

Mooie naam toch, Luteijn, maar sinds ik in 1988 De match Luteijn/Donner kocht, een 'schaakcursus in twee maal twaalf sonnetten' van Jean Pierre Rawie en Driek van Wissen, had geen Luteijn mijn pad meer gekruist.

Tot ik in de boekhandel De scherprechter van Korfoe van Tim Krabbé zag liggen, met tekeningen van Joost Swarte, waarvan een vierde druk is verschenen 'ter gelegenheid van 25 jaar fietsvakanties op Korfoe' (!). Hoofdpersoon: Luteijn, in 1964 eenmalig deelnemer aan de Tour de France, die hij al in de zevende etappe moest beëindigen na door een ongelukkige manoeuvre van een Engelsman in een greppel te zijn beland. Einde Tour en einde wielerloopbaan.

Als Luteijn op Korfoe de Pantokrator beklimt, haalt een andere renner hem in: een Engelsman, blijkt op de top. Niet veel later blijkt nog veel meer: "Het was alsof dit toeval te krankzinnig was om nog krankzinnig te zijn, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was." Natuurlijk: de renner die hem op Korfoe dwars zit, blijkt ook de scherprechter te zijn die jaren eerder zijn carrière de nek had omgedraaid.

Trouwens. De Jonkheer F.J.A. Luteijn van Rawie en Van Wissen is een schaker, net als Tim Krabbé. In het eerste sonnet van hun schaakcursus maakt Jan-Hein Donner zijn entree gevolgd door Euwe, Timman, Ree, Sosonko, Kortsnoj en Max Pam.

En weet u wie ook binnenkwam?

Mijn oude oppas Tim Krabbé,

die ik verstoord terzijde nam:

Uniek identiek (of omgekeerd)

Een oude vriend die voor zijn werk tot na middernacht een vergadering van de gemeenteraad van Goes bij moest wonen. Hij moest echt blijven zitten tot de burgemeester de vergadering afklopte, hadden de Zeeuwse dorpsbestuurders hem bezworen: wij zijn echt anders dan al die andere volksvertegenwoordigers en ambtenaren die de oude vriend al had onderwezen hoe ze het best hun mond konden roeren.

Maar: uit de aard der menschen: die Zeeuwen onderscheidden zich door hun tongval, niet door hun manier van praten in een vergadering. Het riep bij mij een leraar natuurkunde op de Christelijke Scholen Gemeenschap in gedachten. Uit het schijnbare niets riep hij tegen de klas: "Jullie denken dat jullie allemaal uniek zijn, maar dat is niet zo. Jullie zijn allemaal hetzelfde!"

In The Lazarus Project van de Bosnisch-Amerikaanse schrijver Aleksandar Hemon beschrijft de Bosnisch-Amerikaanse hoofdpersoon Vladimir Brik (eveneens schrijver) eigenschappen van zijn vrouw Mary ('Mary could hold a cockroach in her hand, but was spooked by sparrows'). Slotsom: 'She was like everybody else because there was nobody like her.'